Ji Nîsana 2023yan ve CDU û SPD (Partiya Sosyal Demokrat) bi hev re li Berlînê hikûmetê pêk tînin — Senatê (hikûmeta eyaleta Berlînê). Ew budceya herî mezin ya dîroka Berlînê bi rê ve dibe — û dîsa jî ew budceya perwerdehî, çand, ciwan û lênêrînê kêm dike, û budceya veguhastina giştî ya kesên herî xizan jî kêm dike. Va ye hesab. Bi belge û hejmaran.
Dahat: rekor. Kêmkirin: rekor. Îsraf: rekor.
Ev ne kêmkirineke tenê ye, ev pergalek e: pêşî kêmasiyeke milyaran di budceyê de, paşê lîsteyeke kêmkirinan ji bo tevahiya Berlînê — lê projeyên mezin yên ji bo pêşandanê didomin.
Senatê di 2025an de budce li ku kêm kir (çend mînak, bi milyon euro)
Beşek ji lîsteya kêmkirinan ya 3 milyar euro ya sala 2025an. Çavkanî: Rechnungshofa Berlînê (dezgeha ku xerckirina pereyê giştî kontrol dike), Tagesspiegel, taz.
Senat budceya karûbarên civakî kêm dike. Pereyê mezin li cihên din xerc dike.
Hin tişt di daxuyaniya çapemeniyê de xweş xuya dikin — lê li kolanan rewş bi temamî cuda ye. Ka em îdîa û rastiyê rasterast bidin ber hev:
Senat dibêje
«Em avakirina xaniyan bi pêş dixin û xaniyên erzan peyda dikin.»
Rastî
Armanca ku her sal 20.000 xanî bêne çêkirin qet nehat bicihanîn. Şirketên eyaletê tenê 906 Sozialwohnung (xaniyên ku bi piştgiriya dewletê têne çêkirin û kirêya wan erzan e) çêkirin — û dîsa jî destûra wan heye ku kirêyan heta ji sedî 11 bilind bikin. Referandûma Enteignungê (xanî ji şirketên mezin tê standin û dibe milkê gel) Senatê bi qanûneke bê encam pûç kir: tu xanî nebûye milkê gel.
Senat dibêje
«Em li taxan ewlehî û rêkûpêkiyê peyda dikin.»
Rastî
Çeper — ji bo pêşandanê — li dora Görlitzer Parkê: 1,8 milyon euro, plus her sal nêzîkî 800.000 euro — lê ji her deh sûcan neh ne li Görlitzer Parkê bi xwe, li dora wê diqewimin. Di heman demê de Senat budceya xebata li kolanan, ya alîkariya ji bo kesên girêdayî tiryakê û ya xebata ji bo ciwanan kêm dike — tam li wê derê ku ewlehî bi rastî lê çêdibe.
Senat dibêje
«Di nav 14 rojan de li Bürgeramtê (daîreya ku li wir mirov qeyda navnîşanê, nasname û kaxezan çêdike) randevûyek — em soz didin.»
Rastî
Du salan ev soz hate şikandin: di Çiriya paşîn ya 2023yan de Berlînî bi navînî 30 rojan li benda randevûyekê man. Senatê ancax di 2025an de ragihand ku armanc hatiye bicihanîn — û ew jî tenê ji sedî 74.
Senat dibêje
«Berlîn ê bibe bajarekî ku êdî gazên serayê belav neke — em ji bo parastina avhewayê û li dijî germahiyê tevdigerin.»
Rastî
Bernameya Senatê ya li dijî germahiyê bi piranî li ser kaxezê maye — lê ji sala 2018an ve li Berlînê bi texmînî 1.500 kes ji ber germahiyê mirine. Armancên avhewayê bi eşkereyî nehatine bicihanîn. Di 2024an de 2.709 darên kolanan zêdetir hatin birîn ji yên ku hatin çandin — û Deutsche Umwelthilfe (rêxistineke parastina jîngehê) niha eyaletê dibe dadgehê.
Sê salên Senata kêmkirinan, gav bi gav — ji avakirina hikûmetê bi piraniyeke teng heta vekişîna sêyem.
Nîsana 2023yan
CDU û SPDyê di bin serokatiya Kai Wegner de Senat ava kir. Bingeha SPDyê tenê bi rêjeya ji sedî 54,3 ji vê hevkariyê razî bû — tevî ku SPDyê hilbijartin winda kiribû û SPD tenê hêza sêyem bû.
Tîrmeha 2023yan
Senatê ferman da ku êdî riyên duçerxeyan neyên çêkirin. Di 2023an de tenê nêzîkî 22 km riyên duçerxeyan yên nû hatin çêkirin — ji sedî 0,8 ji tiştê ku hatibû plankirin. Ji pereyê ku amade bû, zêdetirî nîvê wî nehate xerckirin.
Îlona 2024an
Ji ber kêmasiyeke milyaran di budceyê de, Senatê xerckirin cemidand. Kêmkirin êdî bû rewşa herdemî.
Çileya pêşîn ya 2024an
Lîsteyeke kêmkirinan ya 3 milyar euro ji bo sala 2025an. Bilêta 29 euro ya ku pir dihate hezkirin hate rakirin, budceya çandê 130 milyon euro hate kêmkirin — budceya herî biçûk ya Berlînê barê herî giran hilgirt.
Destpêka 2025an
Brennpunktzulage (300 euro zêde her meh ji bo mamosteyên li dibistanên herî zehmet) ji holê rabû. Peymanên zanîngehan yên ku demeke kurt berê, di 2024an de, hatibûn îmzekirin, Senatê bi tenê ji aliyê xwe ve betal kirin: heta 2028an nêzîkî 800 milyon euro kêmtir, û bi hezaran cihên xwendinê ji holê rabûn.
Gulana 2025an
Joe Chialo (CDU), berpirsê çandê yê Senatê, wek protesto li dijî kêmkirinên Senata xwe ji wezîfeya xwe vekişiya.
2025
Bi 1,8 milyon euro û her sal nêzîkî 800.000 euro din, li dora Görlitzer Parkê çeper hate çêkirin — tevî ku ji her deh sûcan neh li derveyî wê diqewimin.
Çileya paşîn ya 2026an
Di qutbûna elektrîkê ya herî giran ya bi dehsalan de (zêdetirî 100.000 kesan bê elektrîk man) Regierender Bürgermeister (şaredar û serokê hikûmeta Berlînê) bi tenîsê mijûl bû. Piştre wî derbarê rêvebirina wê krîzê de agahiyên şaş dan — ev bi belgeyan hatiye îspatkirin.
Adara 2026an
«Qanûneke çarçove» ya Vergesellschaftungê (derbasbûna milk bo destê gel) ket meriyetê — lê tu xanî nebû milkê gel. Ev tenê qalikek e — vala, li dijî daxwaza piraniyê.
Nîsana 2026an
Rechnungshof ji bo belavkirina milyonan ya ji birêveberiya çandê ya CDUyê dibêje «bi eşkereyî li dijî qanûnê». Endama Senatê ya berpirs ji wezîfeya xwe vekişiya — pereyê gel li gorî zextên siyasî hate belavkirin.
Heta ku dadgeh biryarê nede, her kes bêsûc tê hesibandin. Hemû agahî li gorî nûçeyên rbb24, Tagesspiegel, taz, ZDF û Rechnungshofa Berlînê ne.
Kêmkirin ne tenê hejmarên li ser kaxezê ne. Siyaseta kêmkirinan bi vî awayî digihîje Gropiusstadt, Buckow û Blumenviertelê:
Vivantes nexweşxaneyek e ku milkê eyaleta Berlînê ye û li ser sînorê herêma me ya hilbijartinê ye. Di greva karkerên lênêrînê de neçar ma ku nêzîkî 900 nivînan bigire, ji ber ku karker kêm bûn. Ancax piştî hefteyên grevê peymaneke ku barê li ser karkeran sivik dike hate îmzekirin. Xwediyê wê eyaleta Berlînê bi xwe ye — yanî Senat budceya nexweşxaneya xwe kêm dike.
Zêdetirî 20 salan e ku ava binê erdê tê jêrzemînên malan. Li şûna çareseriyeke mayînde tenê pompeyên awarte hene — û pereyê wan bi zorê heta sala 2027an hatiye misogerkirin. Niştecih heta neçar man ku Senatê bibin dadgehê.
Li Gropiusstadtê ji her sê zarokan zêdetirî yek di xizaniyê de mezin dibe (ji sedî 37,3) — li Neuköllnê ev rêjeya duyem ya herî bilind e, û Neukölln ew navçe ye ku xizaniya zarokan lê ji hemû navçeyên Berlînê bilindtir e. Dîsa jî Senat budceya dibistan, Kita (cihên ku zarokên biçûk berî dibistanê diçinê) û xebata ji bo ciwanan kêm dike.
Rexne bi tenê têrê nake. Va ye bersiva me — berbiçav û ji bo taxa me.
Divê pere here wê derê ku hewcedarî lê heye: bo dibistan, Kita, Jugendclub (cihên ku ciwan lê digihîjin hev), lênêrîn û xebata taxê. Ev pere ji parvekirineke dadmend tê — ne ji berîka kesên herî xizan.
Mietendeckelekî rastîn ku li ber dadgehê jî bisekine (sînorek ji bo bilindbûna kirêyan), bicihanîna referandûmê û avakirina bêtir xaniyan ji aliyê eyalet û şaredariyê ve — da ku malbat li Gropiusstadtê bimînin.
Saeta şêwirê ya civakî, civîna taxê û sînorek li ser pereyên ku ez wek endamê meclisê werdigirim: hûn dikarin her tim bigihîjin min, ez rast dipeyivim, û her kes dikare min kontrol bike — piştî hilbijartinê jî.
Heft pirs, heft rastî yên ku Senat naxwaze bi dengekî bilind bibêje. Texmîn bikin — û bibînin ka rewş bi rastî çawa ye.
Senatê soz dabû ku Sozialticket li 9 euro bimîne. CDU û SPDyê ew paşê ji bo çend euro hilkişand?
Ji bo 27,50 euro — ji 9 euro, tenê di salekê de bû zêdetirî sê qatan. Ev bandorê li nêzîkî 539.000 kesên xwedî dahateke kêm dike: malnişîn, bêkar û dê û bavên ku bi tenê zarokên xwe mezin dikin.
Çavkanî: nd-aktuell / budceya 2026/27an
Dema ku Senat budceya duçerxe û veguhastina giştî kêm dike, di 2025an de beşa nû ya A100ê vebû — riya herî biha ya Almanyayê. 3,2 kîlometre bi çiqasî çêbûn?
721 milyon euro ji bo 3,2 kîlometreyên otobanê. Beşa bê, ya ku CDU dixwaze, ji 455 milyon euro bûye zêdetirî du qatan — êdî zêdetirî 1 milyar euro ye. Beton li şûna otobus û trênê.
Çavkanî: Tagesspiegel, 2025
Senatê budceya çandê 130 milyon euro kêm kir. Budceya çandê bi giştî ji budceya eyaletê ji sedî çend e?
Tenê nêzîkî ji sedî 2 — pişka herî biçûk ya budceyê. Heke ev budce bi temamî bihata rakirin jî, kêmasiya milyaran hema bêje qet biçûk nedibû. Kêmkirin li wê derê pêk hat ku sûd lê herî kêm e û zirar lê herî mezin e.
Çavkanî: taz / Tagesspiegel, 2024/25
Senatê di 2025an de tam li dibistanên taxên herî xizan — li Neuköllnê jî — çi rakir?
300 euro her meh — tam ew tişt bû ku mamoste li dibistanên herî zehmet digirtin. Bi vî awayî 3,2 milyon euro kêm hatin xerckirin. Kêmkirin li wan kesên ku piştgirî herî zêde ji wan re lazim e dikeve.
Çavkanî: Tagesspiegel, 2025
Referandûma «Deutsche Wohnen & Co. enteignen» (xanî ji şirketên mezin bêne standin û bibin milkê gel) di sala 2021an de bi zelalî bi ser ket — li Neuköllnê bi rêjeya ji sedî 64. Ji wê rojê ve Senatê çend xanî kirine milkê gel?
Tu xanî. «Qanûna çarçove» ya 2026an tu tiştî di xwedîtiya milkan de naguherîne û ancax piştî du salan dikeve meriyetê. Daxwaza zelal ya piraniyê heta îro tê paşguhkirin.
Çavkanî: Wahlen Berlin / Haufe, 2021–2026
Rechnungshofa Berlînê (dezgeha ku xerckirina pereyê giştî kontrol dike) ji bo belavkirina milyonan ya ji birêveberiya çandê ya di destê CDUyê de çi got?
«Bi eşkereyî li dijî qanûnê» — li gorî qanûnê destûr tune bû ku ev 13 biryarên piştgiriyê (2,6 milyon euro) bêne dayîn; lê dîsa jî hatin dayîn. Pereyê gel li gorî zextên siyasî hate belavkirin, ne li gorî pîvanên pisporan.
Çavkanî: Jüdische Allgemeine / Tagesspiegel, 2025/26
Di qutbûna elektrîkê ya herî giran ya bi dehsalan de — zêdetirî 100.000 Berlîniyan bê elektrîk — Kai Wegner, Regierender Bürgermeister, wê sibehê bi çi mijûl bû?
Bi tenîsê. Paşê wî îdîa kir ku ji serê sibehê ve bi têlefonê xebitiye. Lê belgeyên Senatskanzleiyê (nivîsgeha serokê hikûmeta Berlînê) tiştekî din nîşan didin: têlefonên yekem yên fermî ancax piştî çend saetan hatin kirin. Rêvebirina krîzê ne wisa ye.
Çavkanî: ZDF / Berliner Zeitung, Çileya paşîn ya 2026an
0 ji 7an rast
Ferq nake ka we çend zanîn — her hejmarek ji van rastîn e û bi belge ye. Û her yek ji wan sedemek e ku çima Neuköllnê di 20ê Îlonê de guhertin pêk anî — û çima kar niha berdewam dike.
Rêbernameya bilez
DIE LINKE Neukölln 
